Znasz powiedzenie: jeszcze tylko rok do 18-tki i koniec z alimentami? Jeżeli jesteś rodzicem (nie tylko żyjącym w rozłączeniu z drugim rodzicem) i jest ci znane to sformułowanie, to niniejszy tekst powinien być dla ciebie pewnego rodzaju ostrzeżeniem.
Zacznijmy od tego, że obowiązek alimentacyjny rodziców wobec dziecka wynika z art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym rodzice są zobowiązani do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania. Jednakże art. 133 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego stanowi, że rodzice mogą uchylić się od tego obowiązku, jeśli wiąże się to z nadmiernym uszczerbkiem dla ich własnego utrzymania lub jeśli dziecko nie dokłada starań w celu uzyskania samodzielności życiowej.
Co powyższy przepis oznacza dla rodziców? O tym dowiesz się poniżej.
Czy alimenty wygasają po 18. roku życia?
Na początek elementarna zasada, a mianowicie: osiągnięcie pełnoletności przez dziecko nie powoduje automatycznego wygaśnięcia obowiązku alimentacyjnego. Kluczową przesłanką do utrzymania alimentów jest brak możliwości samodzielnego utrzymania się przez dziecko. To oznacza, że nawet jeśli dziecko ukończy 18 lat, rodzic może być dalej zobowiązany do jego utrzymania – np. wtedy, gdy dziecko studiuje dziennie lub nie jest w stanie się usamodzielnić z innych uzasadnionych przyczyn (choroba, niepełnosprawność itp.).
Z drugiej strony, jeśli dziecko jest pełnoletnie i nie kontynuuje nauki, warto zastanowić się nad tym, czy dalej przysługuje mu prawo do alimentów. W takim przypadku często pojawia się pytanie: czy trzeba płacić alimenty dorosłemu dziecku, które nie studiuje i nie pracuje?
Brak nauki i pracy a obowiązek alimentacyjny rodzica
Jeśli dorosłe dziecko nie kontynuuje nauki, należy ocenić, czy podejmuje działania w celu podjęcia pracy zarobkowej. Jeśli dziecko jest zdrowe, zdolne do pracy i nie podejmuje zatrudnienia z własnej woli, może to stanowić podstawę do uchylenia obowiązku alimentacyjnego na dziecko pełnoletnie.
Rodzice nie mają obowiązku utrzymywania dorosłego dziecka, jeśli to nie wykazuje realnej chęci usamodzielnienia się, nie podejmuje edukacji ani pracy i żyje wyłącznie z alimentów. Sądy często przyjmują, że alimenty na dorosłe dziecko bez nauki nie są uzasadnione, jeśli brak edukacji idzie w parze z biernością zawodową.
W takim przypadku rodzic ma prawo złożyć pozew o zakończenie obowiązku alimentacyjnego po 18. roku życia, szczególnie jeśli dalsze świadczenia wpływają negatywnie na jego własną sytuację materialną lub zdrowotną.
Sytuacja materialna rodziców
Nie bez znaczenia jest także sytuacja finansowa samych rodziców. Przepis art. 133 § 3 KRO przewiduje możliwość uchylenia się od obowiązku alimentacyjnego, jeśli jego dalsze wykonywanie wiąże się z nadmiernym uszczerbkiem dla rodzica. Oznacza to, że nie tylko zachowanie dziecka, ale także trudna sytuacja ekonomiczna rodzica może stanowić przesłankę do złożenia pozwu o uchylenie alimentów.
Sądy badają każdą sprawę indywidualnie, analizując zarówno postawę dziecka, jak i realne możliwości finansowe rodzica. W przypadku, gdy pełnoletnie dziecko nie kontynuuje nauki i nie podejmuje pracy, a rodzic ma ograniczone dochody lub kłopoty zdrowotne, sąd może przychylić się do jego wniosku.
Dowody, które mogą mieć znaczenie w sądzie
Zanim jednak jako rodzic złożysz pozew do sądu o uchylenie obowiązku alimentacyjnego na dziecko pełnoletnie, przygotuj się na proces i zgromadź dowody potwierdzające sytuację dziecka oraz swoją własną. W sprawach o alimenty to właśnie dowody mają często kluczowe znaczenie.
Warto zebrać m.in.:
- zaświadczenie z urzędu pracy, że dziecko nie jest zarejestrowane jako bezrobotne,
- brak śladów aktywności zawodowej – np. brak umów o pracę czy umów zlecenie,
- dowody z mediów społecznościowych (np. zdjęcia z imprez, podróży, które mogą wskazywać na brak zaangażowania w naukę/pracę),
- własne dokumenty finansowe – zaświadczenie o zarobkach, potwierdzenia opłat, dokumentację medyczną (jeśli stan zdrowia ogranicza zdolność do pracy).
Jakie wnioski dla rodziców dziecka pełnoletniego?
Rodzic może wystąpić do sądu o uchylenie obowiązku alimentacyjnego, jeśli pełnoletnie dziecko, które nie kontynuuje nauki, nie wykazuje inicjatywy w celu uzyskania samodzielności finansowej. W tak procedowanej sprawie, sąd może uznać, że dorosłe dziecko nie spełnia przesłanek do dalszego otrzymywania alimentów, jeśli to dziecko jest zdrowe i zdolne do podjęcia pracy, a mimo to unika zatrudnienia. W każdym przypadku należy uwzględnić sytuację materialną zarówno rodziców, jak i dziecka, a także indywidualne okoliczności sprawy (w tym stan psychiczny, ekonomiczny, rozwojowy oraz kompetencje, a także starania skoncentrowane na poszukiwaniu pracy). Zanim jednak jako rodzic, złożysz pozew do sądu o uchylenie obowiązku alimentacyjnego, przygotuj się na proces i zgromadź dowody potwierdzające sytuację dziecka, np. brak podejmowanych prób znalezienia zatrudnienia oraz swoją jako rodzica, np. zaświadczenie o złym stanie zdrowia, czy też zaświadczenie o niskich zarobkach.